سليمان بن حسان الأندلسي ( ابن جلجل ) ( مترجم : سيد محمد كاظم امام )

11

طبقات الأطباء والحكماء ( فارسى )

بايد گفت : بلى نسخه‌هائى كه از كتاب ابن جلجل در دسترس اين نويسندگان بوده و بدان استناد كرده‌اند تهى از تاريخ حيات خود ابن جلجل بوده است ، و گرنه تاريخ حيات ابن جلجل را مفصل‌تر و مبسوطتر از آنچه نوشته‌اند مىنوشتند . بارى ، بيگمان كه ابن جلجل تاريخچهء زندگانى خود را نگاشته ، و در آخر اين كتاب الحاق كرده است ، اين تاريخچه را « ابن الابار » ديده و بخشى از آن را در « تكملهء » خود آورده است . چه ابن الابار اطلاعات و معلومات دقيقى از تاريخ حيات ، و دوران تحصيلى با ذكر تواريخ سالمه آنها بدست مىدهد ، مانند « تاريخ ولادت او ، تاريخ زمان تحصيل علم او ، تاريخ و زمانى كه وى كتاب طبقات الاطبا را تأليف كرده است ، و نام شيوخ ( استادان ) و شاگردان او ، و تاريخ وفات بعضى از شيوخ و شاگردانش ، اما تاريخ وفات خود ابن جلجل را ذكر نكرده است ، خود اين امر نشان مىدهد كه ابن الابار اين اطلاعات را از تاريخ حيات ابن جلجل تأليف خودش روايت كرده است زيرا هر نويسندهء به آسانى مىتواند تاريخ ولادت ، تاريخ دوران تحصيل علم ، و ديگر وقايع زندگانى خويش را بگويد و بنويسد ، اما بالطبع و هرگز كسى نمىتواند تاريخ مرگ خود را - درحالىكه هنوز ميان زندگان است - بگويد يا بنويسد . بنابراين : تهى بودن ترجمهء احوال ابن الابار در تكمله از تاريخ وفات ، و اشتمال آن بر آن همه اطلاعات و معلومات دقيقه از تاريخ حيات و احوال خصوصى او - كه در هيچ‌يك از كتابهاى ديگر نيامده است - دليل قاطعى است بر آنكه شرح حالى را كه ابن الابار در تكمله خود براى ابن جلجل نگاشته تماما از خود ابن جلجل مىباشد . و دليل ديگرى در جنب آن در دست داريم كه از جهت دلالت بر مقصود قابل توجه مىباشد ، به اين معنى كه ابن الابار مذكور ترجمهء حيات : « محمد بن حسان » برادر بزرگتر ابن جلجل را نيز نوشته است ، وى پس از ذكر معلوماتى چند دربارهء او سخن خود را با اين عبارت پايان مىدهد : « اين مطالب را برادرش ( سليمان بن حسان ) در كتاب طبقات الاطبا آورده است » .